CHP Genel Başkan Yardımcısı ve Bursa Milletvekili Orhan Sarıbal, düzenlediği basın toplantısında Türkiye tarımındaki derinleşen krizi rakamlarla gözler önüne serdi. Çiftçinin bankalara olan borcundan üretim maliyetlerine, sel felaketinden dış ticaretteki ek vergilere kadar pek çok hayati konuyu değerlendiren Sarıbal, iktidarın ithalat odaklı politikalarını sert bir dille eleştirdi.
Çiftçinin Borcu Desteklerin 8,7 Katına Çıktı
Tarımsal kredi borçlarındaki fahiş artışa dikkat çeken Sarıbal, desteklemelerin borçlanmanın çok gerisinde kaldığını belirtti:
Tarımsal Kredi Borcu: 2004 yılında 5,3 milyar TL seviyesindeyken 2026 yılı Haziran ayı itibarıyla 1 trilyon 459 milyar TL’ye yükselerek 275 kat arttı.
Tarımsal Destekler: Aynı dönemde 3,1 milyar TL’den 167,6 milyar TL’ye çıkarak 54 katta kaldı.
Borç/Destek Oranı: 2004'te borçlar desteklerin 1,7 katı iken bugün 8,7 katına fırladı.
Takipteki Krediler: Takipteki tarım kredileri son bir yılda 7,7 milyar TL'den 25,5 milyar TL'ye tırmandı.
"Çiftçi perişan. Hem de üreterek perişan. Bankalar çiftçinin traktörüne, tarlasına el koyabiliyor. Krediler tarımsal finansmanın merkezi olmamalı; çiftçi faizlerle sömürülmeden onurluca üretimini sürdürebilmeli."
Maliyetin Altında Kalan Ürünler ve Bölgesel Sorunlar
Sarıbal, Türkiye'nin farklı bölgelerinde üretim yapan çiftçilerin yaşadığı krizleri şu detaylarla paylaştı:
1. Şeftali ve Turşuluk Biber Üreticisi Mağdur
Bursa & Mersin: Kilogram maliyeti 20–25 TL olan sanayilik şeftaliye tüccarlar tarafından yalnızca 5 TL fiyat veriliyor.
Denizli (Çivril): Kilogramı 22 TL'ye mal olan sofralık şeftalinin fiyatı 15 TL’ye kadar düştü. Ürün dalında çürümeye terk ediliyor.
Balıkesir (Deliklitaş & Yaylacık): Turşuluk biber maliyetini karşılamak için en az 70 TL fiyat beklerken, ürün 35–40 TL’ye alıcı bulmakta zorlanıyor.
2. Malatya'da Sel Felaketi: 168 Çiftçi Etkilendi
CHP Malatya İl Başkanlığından aktarılan saha verilerine göre; sağanak ve sel nedeniyle 168 çiftçi olumsuz etkilendi. Kurutulmak üzere serilen 400 tondan fazla kayısı telef oldu. Sarıbal, borçların faizsiz ertelenmesi yerine zararın doğrudan karşılanmasını ve teknolojik kurutma tesislerinin kurulmasını istedi.
3. Kuru Üzüm Fiyatı Hâlâ Açıklanmadı
Çiftçiler Sendikası verilerine göre 1 kg kuru üzümün çıplak maliyetinin 93 TL, insanca yaşam payı eklenmiş referans fiyatının ise 151,50 TL olduğunu hatırlatan Sarıbal; Toprak Mahsulleri Ofisi'nin (TMO) fiyatı bir an önce 150 TL'nin altında kalmayacak şekilde açıklamasını talep etti.
4. ABD’nin Türk Zeytinyağına Ek Gümrük Vergisi
ABD'nin Türk zeytinyağına %12,5 ek gümrük vergisi uyguladığına değinen Sarıbal, 2024–2025 sezonunun ilk 9 ayındaki 480 milyon dolarlık ihracatın 118 milyon dolarının ABD’ye yapıldığını belirtti. Tunus bu vergiden muaf tutulurken Türkiye'nin cezalandırıldığını vurgulayan Sarıbal, dökme ihracat yerine katma değerli ve markalı ihracatı teşvik eden millî dış ticaret politikası çağrısında bulundu.